پایگاه خبری گیل خبر در سلسله گزارشهای «چراغهای روشن گیلان»، به فعالیتهای فرهنگی و ادبی پرویز فکرآزاد پرداخته است. از توجه و لطف همکاران گیل خبر سپاسگزاریم؛ آنچه در این گزارش آمده، بیش از هر چیز نشاندهنده اهمیت خودِ زبان گیلکی است، نه یک فرد. متن این گزارش را در ادامه میخوانید.
چراغهای روشن گیلان (۱۷)؛ پرویز فکرآزاد؛ مردی از شهر باران که صدای زبان گیلان را در واژهها ماندگار کرد
درباره این مجموعه گزارشها
هر سرزمینی با سرمایههای انسانیاش زنده میماند؛ از بزرگانی که سالها در عرصههای علمی، فرهنگی و اجتماعی چراغی افروختهاند، تا جوانانی که امروز با استعداد و پشتکار خود مسیر فردا را میسازند. گیلان نیز مملو از این چهرههاست؛ مفاخر ارزشمندی که هنوز در میان ما هستند اما کمتر آنگونه که شایسته است ش میان ما هستند اما کمتر آنگونه که شایسته است شندن را برگزیدهاند و میتوانند مفاخر آینده این دیار باشند.
گیل خبر در راستای پاسداشت این گنجینههای انسانی، بخش تازهای را راهاندازی کرده است. هدف این مجموعه، شناسایی و شناساندن چهرههایی است که با دانش، تلاش و اثرگذاری خود سهمی در اعتلای نام گیلان و ایران دارند.
از کوچههای ساغریسازان رشت
در کوچههای قدیمی ساغریسازان رشت، کودکی چشم به جهان گشود که سالها بعد صدای واژهها و قصههای گیلان را ثبت کرد تا بخشی از میراث زبانی این سرزمین به فراموشی سپرده نشود.
پرویز فکرآزاد، شاعر، داستاننویس، ترانهسرا و فعال فرهنگی گیلانی، سالهاست زندگی خود را وقف پاسداشت زبان مادری کرده است؛ زبانی که برای او تنها مجموعهای از واژهها نیست، بلکه روایتگر تاریخ، فرهنگ و خاطرات مردم گیلان است.
او در ۲۷ اسفند ۱۳۳۳ در محله ساغریسازان رشت متولد شد. علاقهاش به ادبیات و هنر از همان سالهای کودکی و نوجوانی شکل گرفت و در کنار مطالعه و نوشتن به نقاشی نیز گرایش پیدا کرد؛ تا جایی که طراحی را نزد علی رستمی، از نقاشان قهوهخانهای، آموخت.
پس از تحصیل در رشته جغرافیا در دانشگاه تهران و بازنشستگی از وزارت راه و شهرسازی، در سال ۱۳۸۴ به زادگاهش بازگشت؛ بازگشتی که آغاز فصل تازهای از فعالیتهای فرهنگی او بود. علاقه جدی او به زبان گیلکی از سال ۱۳۸۵ و با عضویت در خانه فرهنگ گیلان پررنگتر شد.
گردآوری واژههای گیلکی
زبان مادری از دوران دانشجویی برای او دغدغهای جدی بود. به گردآوری واژههای گیلکی پرداخت و حاصل این تلاشها به حدود ۲۵۰۰ واژه رسید؛ واژههایی که هر یک بخشی از فرهنگ شفاهی مردم این استان را در دل خود جای دادهاند.
گیلهقصه؛ ثبت صدای گویشها
یکی از مهمترین اقدامات او در حوزه حفظ زبان گیلکی، راهاندازی کانال «گیلهقصه» در سال ۱۳۹۴ بود؛ فضایی که با هدف ثبت قصههای گیلکی و گویشهای مختلف این زبان شکل گرفت. در این مجموعه تا ۱۷ دیماه ۱۴۰۴، ۹۱۰ قصه منتشر شده که ۸۲۵ مورد آن از مناطق مختلف استان و با صدای نویسندگان و گویشوران ثبت شده است؛ مجموعهای صوتی که امروز بهعنوان منبعی برای پژوهشگران زبان و فرهنگ استفاده میشود.
این تلاشها توجه زبانشناسان خارج از کشور را نیز جلب کرد؛ بهطوری که دو دانشجوی دکتری دانشگاه کارلتون کانادا پژوهشی با عنوان «گیلهقصه» را زیر نظر پروفسور اریک جان انونبی، زبانشناس کانادایی، ارائه کردند. شیوه ثبت گویشهای مختلف گیلکی و تولید محتوای صوتی در این پروژه، بهعنوان الگویی برای مستندسازی زبانهای در معرض خطر فراموشی مورد توجه قرار گرفت.
آموزش زبان مادری به کودکان
فکرآزاد در کنار فعالیتهای پژوهشی، آموزش زبان مادری به نسل کودک و نوجوان را نیز دنبال کرده است. او همراه با همسرش فهیمه دهقانی، از سال ۱۳۹۶ تاکنون کارگاههای رایگان آموزش زبان گیلکی را با استفاده از قصه، ترانه و بازی برگزار کردهاند؛ کارگاههایی که با استقبال مدارس و خانوادهها روبهرو شد.
شعر، داستان، عکس و فیلم
فعالیتهای فرهنگی او تنها به زبان گیلکی محدود نمیشود؛ در حوزه شعر، داستان، عکاسی و فیلم کوتاه نیز فعال است و آثارش در نشریاتی مانند بازار، نقش قلم، کادح، کتاب کادوس، گیلهوا، دادگر، فرهیختگان، همشهری، رهآورد گیل، آوای شمال، عطر شالیزار و دوات منتشر شده است.
آثار منتشرشده
- مجموعه داستانهای گیلان (گردآوری و تألیف)
- فری کوجدانه عسله مگز
- جانخانه جان و قارقاری
- پیله مئاره جادو
- گولگولی دار
- گیلانه زاکانه قصهیان (مجموعه پنججلدی داستان کودکان گیلان)
- گیلهقصه (در نوبت چاپ)
تهیه آلبوم موسیقی گیلکی «مهمانی قهوه» با ترانهها و صدای خودش، تولید چند تکآهنگ و نماهنگ، و پنج دوره عضویت در هیئتمدیره خانه فرهنگ گیلان، بخش دیگری از کارنامه فرهنگی او را تشکیل میدهد.
پرویز فکرآزاد سالهاست تلاش میکند صدای گیلان در میان هیاهوی تغییرات فرهنگی خاموش و فراموش نشود؛ کسی که با ثبت قصهها و واژهها، نه فقط یک زبان، بلکه بخشی از هویت و خاطره جمعی گیلان را برای نسلهای آینده حفظ میکند.
یادداشت پایانی
آنچه در این گزارش آمده، حاصل همراهی و همکاری جمع بزرگی از نویسندگان، گویشوران، معلمان و خانوادههای گیلانی است؛ کسانی که قصهها و واژههایشان را در اختیار «گیلهقصه» گذاشتند. اگر چراغی روشن مانده، از سهم همه آنهاست. از گیل خبر برای انتشار این گزارش سپاسگزاریم.